آرشیو

پیوندهای ویژه

نظر سنجی

بنظرشما اکثریت مجلس دهم:

View Results

Loading ... Loading ...

ما را دنبال کنید

شهرستان سربیشه

جغرافیای سیاسی سربیشه

شهرستان سربیشه در تقسیمات کشوری از توابع استان خراسان جنوبی می باشد .مرکز این شهرستان شهر سربیشه است که در فاصله ی ۶۶ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان بیرجند (مرکز استان )و در حاشیه ی جاده ی بین المللی بیرجند –زاهدان  قرار گرفته و نزدیک ترین شهرستان به مرکز استان می باشد . شهرستان شدن سربیشه به سال ۱۳۸۱ و اجرای مصوبه ی هیئت وزیران در سال ۱۳۸۲ برمی گردد . قبل از آن بخشی ازشهرستان بیرجند بوده است و تا قبل از سال ۱۳۶۹ سربیشه و دهستان های مومن آباد و درح در تابعیت بخش درمیان قرارداشته است و قبل از تصویب اولین قانون تقسیمات کشوری  سربیشه قسمتی از بلوک مومن آباد بوده است .  این شهرستان از سهبخش و چهار دهستان تشکیل شده است . بخش مرکزی شامل دهستان های مومن آباد وبخش درح شامل دهستان لانوو درح و  بخشمود شامل دهستان های مود و نهارجان می باشد . مرکز دهستان مومن آباد روستای سلم آباد در ۵ کیلومتری جنوب شرقیسربیشه و  کنار جاده ی اصلی سربیشه – نهبندان  قرار دارد. مرکز دهستان درح روستا درح در فاصله ی ۸۵ کیلومتری شرقسربیشه می باشد.مرکز دهستان مود شهر مود در فاصله ی ۳۳ کیلو متری غرب شهرستان کنار جاده ی اصلی سربیشه –بیرجند می باشد و مرکز دهستان نهارجان روستای کلاته سلیمان در فاصله ی ۵۸ کیلومتری جنوب مرکز شهرستان می باشد.

جغرافیای انسانی

جمعیت شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ بالغ بر۳۹۴۶۱ نفر می باشد که بیشتر از ۶/۱۵ درصد آن شهری  و ۶/ ۸۴ درصد روستایی و عشایری می باشد. تراکم جمعیت در شهرستان ۲۲/۶ نفر در هر کیلو متر مربع بوده در صورتی کهاین رقم در سطح کشور ۴۴ نفر در هر کیلو متر مربع است . علت کمی جمعیت به مسائل و مشکلاتی چون : کمبود نزولاتجوی ، دوربودن از مرکز ، نبود کارخانجات و به کارگیری جوانان ،کمبود امکانات ، خشک سالی های پی در پی  ، نداشتنجذابیت های لازم وشاید کم مهری مسئولان برمی گردد.

 

از خصوصیات انسانی این شهرستان می توان به زبان ولهجه های مختلف اشاره کرد به طوری که مردم چند روستای نزدیک به هم لهجه های نسبتاَ متفاوتی دارند .بیشتر مردم به زبان فارسی اصیل (فارسی دری) و به لهجه ی سربیشه ای صحبت می کنند عده ای که بیشتر عشایر هستند واز مناطق سیستان و بلوچستان کوچ کرده اند با گویش بلوچی و سیستانی تکلم می کنند وساکنان  بعضی از روستاهای جنوب و غرب شهرستان گویش عربی دارند .

 

اکثریت قریب به اتفاق مردم شهرستان ،مسلمان و حدود ۸۵ درصد آنان شیعه و ۱۵ درصد از پیروان اهل سنت هستند که درکمال صمیمیت و صفا در کنار هم زندگی می کنند .

 

جمعیت شهرستان ترکیبی از نژاد و طوایف : فارس ، بلوچ ، سیستانی و عرب است و از آن جا که ۳۰/۰ درصد جمعیتعشایر هستند طوایف بلوچ وسیستانی شامل تیره های :اردنی ،جمالزهی ، لک زهی ، یوسف زهی ، سکنر زهی ، زاروزهی ،سارانی و …زندگی می کنند . بزرگ ترین طایفه ی عشایر در این شهرستان طایفه ی بهلولی است که خود شامل تیره های :حسینی ، نادی، احمدی و..می شود .در خود شهر سربیشه  طایفه های : آقاها، سعادتمندها، حسینی ها ،خیاطها ، شیخ زاده ها،شاهبیگی ها،قلاسها،قربانی هی،تناکی ها، نجفی ها، یاوری ها،نجارها ، مهمویی ها، موسایی ها ، نره ها، بی کما ها ،شفیعیها، و.. زندگی می کرده اند که امروزه بسیاری به شهرهای :زاهدان ،مشهد و بیرجند مهاجرت کرده اند. همچنین باید به تیره هاییچون  کلنگی ها ، گرگانی ها ،سعادتی ها، کاظمی ها، شوشک و دوغی ها ، دهیک و اسکیونگی ها و… که دردهه های اخیرساکن شده اند،  اشاره کرد .

جغرافیای طبیعی

سربیشه نسبت به مناطق مجاور در نقطه ی بلندی واقع شده به طوری که درجه ی حرارت آن همیشه از نهبندان و بیرجندپایین تر است و آب و هوای نسبتاَ سردی دارد . بلند ترین نقطه ی حوضه ی آبریز دشت سربیشه در کوه بندر واقع است و ازسطح دریا ۲۷۸۷بالاتر است و پایین ترین نقطه در محل خروجی دشت قرار داردو ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۵۰متر می باشدآب و هوای شهرستان ، برِّی از نوع گرم و خشک است . حداکثر و حداقل مطلق درجه ی حرارت هوا در ایستگاههواشناتسی سربیشه به ترتیب ۳۸ درجه بالای صفر و ۲۵ درجه زیر صفر گزارش شده است . متوسط بارندگی در ایستگاهباران سنجی مذکور ۲۲۸ میلی متر در سال را نشان می دهد . در ارتفاعات میزان نزولات جوی بیشتر است .رشته کوه موُِمن آباد در شرق و و باقران در غرب سربیشه قرار گرفته . و عمدتاَ جوان و مربوط به دوران های دوم و سومزمین شناسی هستند .دشت های سربیشه که امروز سهم زیادی در تولید محصولات زراعی دارند  عبارت انداز : دشت سربیشه ، دشت حسین آبادغیناب و ناز دشت ، دشت سلم آباد ، دشت مختاران، دشت ماهی رود ، دشت سمانو ، دشت درح ، دشت جنت آباد ، دشت حجتآباد ، دشت علی آباد (ذوالفقار) ، دشت گلندر و دشت خوشاب که به تازگی اولین شرکت سهامی زراعی شهرستان در آن درحال تاُسیس می باشد.در این شهرستان مانند سایر منطق خشک و بیابانی به خاطر کم بودن نزولات جوی رودخانه ی دایمی وپر آب وجود ندارد . ازرودهای فصلی می توان به “سیاهو ” ، “ماهی رود “، “رود شور ” و … اشاره کرد . برای مهار کردن آب های سطحی  واستفاده ی بهینه هم اکنون سد”سیاهو ” بر روی رود سیاهو در حال احداث می باشد .وسعت عرصه ی منابع طبیعی  شهرستان بر اساس گزارش اداره کل منابع طبیعی استان ۹/۹ درصد از کل منابع طبیعی استانخراسان جنوبی می باشد .این شهرستان از جنگل ها ی انبوه و نیمه انبوه بی بهره است وفقط دارای ۵۲۷۱۲ هکتار جنگلتنک بوده که معادل ۷۲/۸ درصد از کل جنگل های اسنان و ۷۷/۶ درصد از عرصه ی منابع طبیعی شهرستان می باشد. درگذشته جنگل های تاغ،گز، اسکنبیل ،قیچ و … قسمت زیادی از مساحت شهرستان را پوشانده بوده ولی افزایش جمعیت ،خشک سالی ها ، چرای بی رویه ی دام ، اسکان افغان ها و  بی توجهی مردم باعث شده که بیشتر این جنگل ها نابود شودالبته توجه مسوولین امر و اجرای طرح هایی چون : جنگل کاری دشت سربیشه ، سلم آباد ، حسین آباد غیناب و طرح بینالمللی ترسیب کربن  تا حدودی جلوی تخریب مراتع را گرفته و می توان به آینده خوشبین بود .از چشمه های آب معدنی آن می توان به : “چشمه ی آب ترش ” در روستایی به همین نام . “آب گرم گندگان ”  (۱۲کیلومتری سربیشه ) . “چشمه ی آب معدنی تناک ” واقع در روستای تناک (بخش مود) .و … اشاره کرد .

جغرافیای اقتصادی

اقتصاد این شهرستان بر پایه ی کشاورزی ، دامداری ، قالی بافی و تا حدودی بخش صنعت و معدن  می باشد . و با وجودذخایر معدنی و صنعتی گسترده ، توسعه نیافتن این بخش باعث شده که وابستگی اقتصادی مردم به تولید محصولات کشاورزیباشد . اراضی قابل کشت شهرستان ۱۱۰۲۹ هکتار و مساحت باغات آن ۲۰۲۹ هکتار برآورد شده است . بیشتر سطح کشت بهزراعت اختصاص دارد . عمده محصولات زراعی ، گندم و جو ( آبی و دیم ) ، چغندر قند، یونجه و ارزن و عمده محصولاتباغی : زرشک ، زعفران ، پسته ، بادام ، گردو ، عناب ، انگور ، زردآلو ، آلو ، انار، سیب و توت و عمده محصولات جالیزیشهرستان خربزه ، هندوانه و خیار سبز (گلخانه ای ) می باشد . کشاورزی در روستاها بیشتر سنتی و خرده مالک می باشد و تنها جوابگوی نیاز خود روستائیان است .  و عمده محصولات زراعیو جالیزی در دشت های شهرستان که در آن چاه عمیق حفر شده ، کشت می شود . دشت سربیشه ، نازدشت ، دشت حجت آباد(سرتگ) ، دشت درح ، دشت مختاران و … از این مناطق ی باشند .

دامداری یکی دیگر از راههای امرار معاش روستائیان و عشایر می باشد و طبق اطلاعات اخذ شده حدود ۳۰/۰ درصد جمعیت ثابتشهرستان سربیشه را عشایر تشکیل می دهند که به صورت کوچنده و نیمه کوچنده زندگی می کنند. همچنین طوایفی از سیستان وبلوچستان هم ماههایی از سال را در مراتع این شهرستان به سر می برند . با طرح مشخص کردن مراتع هر روستا  و فقیر شدن آنکوچ این دسته از عشایر کاهش یافته است .جمعیت دامی شهرستان  به تعداد ۸۸۱۰۴ راس گوسفند ۱۴۹۳۹۴ راس بز و ۱۲۶۸۲ راس گاو و تعداد ۲۳ واحد مرغداریصنعتی با ظرفیت ۲۱۸۴۰۰ قطعه و مرغ بومی به تعداد ۷۲۸۸۳ قطعه و بوقلمون به تعداد ۹۰۲۲ قطعه می باشد .با توجه به استعداد فراوان پرورش دام به خصوص بز در حال حاضر ایستگاه پرورش بز کرکی که از گونه های نادر در تولید الیافموهر و کشمیر می باشد در سال ۸۲  تاسیس گردیده و به عنوان یک طرح ملی شناخته شده است .قالی بافی خراسان قدمت ۱۵۰۰ ساله دارد  ودر دوره ی تیموریان ،صفویه ودر نیمه ی دوم قرن سیزدهم از رونق خوبی برخورداربوده است .در فصل نامهی شماره ی (۱) تخصصی فرش ، از مراکز عمده ی قالی بافی خراسان جنوبی به ترتیب از بیرجند (درخش)سربیشه ( شمل سربیشه و بخش مود ) و قاین نام برده شده است . این صنعت در شهرستان سابقه ی دویست ساله دارد و با توجه بهاین که درآمد خانوارهای روستایی تنها از راه کشاورزی و دامداری تامین می گردد و درامد حاصله از آن تکافوی هزینه های زندگی رانمی نماید و از طرفی در بعضی از فصول سال، کشاورزان و روستائیان بیکار می گردند به مشاغل جنبی که قالی بافی از جمله ی آنمی باشد روی می آورند . روستاهای : تجشک، لانو ، کلاته سلیمان ، دهنه چاه ، اسفزار ، و شهر مود از مناطق عمده ی تولید فرشدست بافت به شمار می آیند .بخش صنعت و معدن در این شهرستان با وجود معادن  سرشار نوپا وکم رنگ است . ناحیه صنعتی سربیشه و منطقه ی صنعتی مود ،کارخانه ی اکسید منیزیم و شهرک صنعتی تخصصی سنگ سربیشه مناطق صنعتی استان را تشکیل می دهد . که در این بین کارخانه یاکسید منیزیم بزرگ ترین واحد تولیدی صنعتی شهرستان می باشد. همچنین می توان به واحدهای : فرش ترمه ی شادی ، ماکارونیمطهر ، آب اسید و آب مقطر سینا رعد، قطعات بتونی،  موزائیک سازی ، سنگ بری و … اشاره کرد .

 

در این شهرستان معادن زیادی وجود دارد به طوری که درصد بسیار بالایی از معادن خراسان جنوبی در این شهرستان واقع شدهاست . از جمله معادن منطقه می توان به : معادن سنگهای تزیینی و صادراتی بازالت ، مرمریت ، سنگ گرانیت ، گل سفید ( قابلمصرف در رنگ سازی) ، سنگ منیزیت ، اشاره کرد .

 

با توجه به غنای معادن این بخش به دلایل زیر نقش ناچیزی در اقتصاد و اشتغال دارد :

 

– صاحبان معادن بیشتر غیربومی هستند و درآمد این بخش در جاهای دیگر سرمایه گذاری می شود .

 

–  اشتغال مردم منطقه در معدن کمرنگ است و حتی در بعضی از آنها گارگران ساده هم غیر بومی هستند .

 

–  نا عادلانه بودن قانون معادن که سود سرشاری را به جیب صاحبان معادن می برد و هیچ تاثیری در زندگی مردم منطقه ندارد .

اشتراک